اسید لاکتیک یک لایه‌بردار شیمیایی بدون نسخه است که از تخمیر لاکتوز، کربوهیدرات موجود در شیر، به دست می‌آید. این ماده امروزه در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست کاربرد فراوانی دارد، اما استفاده از آن سابقه‌ای طولانی دارد و به دوران مصر باستان بازمی‌گردد؛ گفته می‌شود کلئوپاترا برای حفظ جوانی پوست خود در حمام‌های شیر ترش غوطه‌ور می‌شد.
اسید لاکتیک مانند اسید گلیکولیک و ماندلیک، از خانواده آلفا هیدروکسی اسیدها (AHA) است که ترکیبات آلی محلول در آب هستند و در فرمولاسیون‌های آرایشی و بهداشتی، فواید بی‌نظیری برای پوست دارند. یکی از مزایای منحصر به فرد اسید لاکتیک نسبت به سایر AHAها، حفظ رطوبت طبیعی پوست است.
مزایای اسید لاکتیک برای پوست
این اسید با افزایش نوسازی سلولی، به حذف سلول‌های مرده پوست در لایه اپیدرم کمک می‌کند. در غلظت ۱۲ درصد، باعث سفت‌تر و ضخیم‌تر شدن پوست می‌شود که نتیجه آن ظاهری صاف‌تر و کاهش خطوط ریز و چین‌وچروک‌های عمیق است. این نشان می‌دهد که در این غلظت بالا، اسید لاکتیک می‌تواند به لایه‌های عمیق‌تر پوست نفوذ کند. در غلظت‌های پایین‌تر حدود ۵ درصد، تأثیر آن محدود به لایه سطحی پوست است اما همچنان باعث بهبود ظاهر پوست می‌شود.
پس از استفاده، پوست روشن‌تر و صاف‌تر به نظر می‌رسد. این لایه‌بردار AHA در درمان هایپرپیگمانتاسیون متوسط تا شدید موثر است؛ یعنی نقاطی از پوست که به دلیل افزایش ملانین تیره‌تر شده‌اند. اسید لاکتیک می‌تواند لکه‌های پیری را کمرنگ کرده و ظاهر چین‌وچروک‌ها و منافذ باز پوست را کاهش دهد. به دلیل ملایم بودن، استفاده از آن در غلظت‌های مناسب برای پوست‌های حساس نیز ایمن است.
خواص ضد میکروبی و درمانی اسید لاکتیک
برخی تحقیقات نشان می‌دهند که اسید لاکتیک همراه با مکمل‌های پروبیوتیک می‌تواند به بهبود پوست حساس کمک کند. این ترکیب با تعدیل واکنش‌های التهابی، تعادل میکروبی پوست را حفظ می‌کند. در حالی که پروبیوتیک‌ها با تنظیم عملکرد روده به تعادل عمیق‌تری کمک می‌کنند، اسید لاکتیک به عنوان درمانی برای مشکلات پوستی متوسط مانند پسوریازیس، اگزما و آکنه عمل می‌کند.
در مورد آکنه، پوست مستعد به این مشکل معمولاً نسبت به لایه‌برداری حساس است، اما پزشکان اغلب از پیلینگ شیمیایی با اسید لاکتیک در غلظت‌های پایین همراه با آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌کنند. مطالعات بالینی کنترل‌شده نشان داده‌اند که این روش می‌تواند بافت پوست را بهبود داده و تا ۹۰ درصد ضایعات التهابی آکنه را کاهش دهد.
نکات ایمنی در استفاده از اسید لاکتیک
اگرچه اسید لاکتیک یکی از ملایم‌ترین لایه‌بردارهای AHA است، نباید بیش از حد استفاده شود زیرا ممکن است باعث لایه‌برداری بیش از حد و آسیب به سد طبیعی پوست شود. توصیه می‌شود این ماده هر شب یا یک شب در میان استفاده شود مگر اینکه پزشک دستور دیگری دهد.
اگر از رتینوئیدها یا اسکراب‌های قوی استفاده می‌کنید، همزمان به کار بردن این محصولات با اسید لاکتیک می‌تواند باعث تحریک پوست شود. در موارد شدید، ممکن است هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب ایجاد شود که به دلیل تولید بیش از حد ملانین در پاسخ به استرس پوست است و ممکن است مدت زیادی طول بکشد تا محو شود.
استفاده از هر نوع پیلینگ شیمیایی پوست را در برابر آسیب‌های نور خورشید حساس‌تر می‌کند. بنابراین، همیشه باید از کرم ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر استفاده کنید و هر دو ساعت یکبار آن را تجدید کنید، به ویژه هنگام قرار گرفتن در معرض مستقیم نور خورشید. عدم محافظت مناسب می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد.
برای پیشگیری از عوارض، بهتر است محصولاتی با غلظت اسید لاکتیک کمتر از ۱۰ درصد و pH بالاتر از 3.5 انتخاب کنید و به هشدارهای مربوط به حساسیت پوست به نور خورشید پس از استفاده توجه داشته باشید.
عوارض احتمالی استفاده از اسید لاکتیک
هر پیلینگ شیمیایی ممکن است واکنش‌های ناخواسته‌ای ایجاد کند. در اولین استفاده از اسید لاکتیک، باید مراقب علائمی مانند قرمزی، تورم، سوزش، خارش شدید و پوسته‌ریزی قابل توجه باشید. در صورت بروز این علائم، باید فوراً با پزشک مشورت کرده و استفاده از لایه‌بردارها را متوقف کنید تا پوست فرصت بهبودی داشته باشد.
