اپیدورال نوعی بی‌حسی موضعی است که با تزریق در ناحیه کمر و نزدیک به اعصابی که پیام‌های درد از نیمه پایین بدن را منتقل می‌کنند، انجام می‌شود. این روش یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های تسکین درد در هنگام زایمان است. با این حال، زمان مشخص و واحدی برای دریافت اپیدورال وجود ندارد و تصمیم‌گیری درباره زمان مناسب آن بر اساس نیازهای مادر و نظر پزشک صورت می‌گیرد.
اپیدورال چیست و چگونه عمل می‌کند؟
اپیدورال با تزریق داروی بی‌حسی در فضای اطراف نخاع و اعصاب، باعث بی‌حسی و کاهش درد در قسمت پایین بدن می‌شود. این روش معمولاً برای تسکین درد زایمان طبیعی و سزارین، بی‌حسی در جراحی‌های مربوط به نیمه پایین بدن و درمان دردهای مزمن مانند سیاتیک استفاده می‌شود. داروهای مورد استفاده شامل بی‌حس‌کننده‌هایی مانند بوپیواکائین، کلروپروکائین یا لیدوکائین هستند که گاهی همراه با مواد مخدر مانند فنتانیل برای کاهش دوز داروی بی‌حسی به کار می‌روند. اثر اپیدورال معمولاً ظرف ۱۰ تا ۲۰ دقیقه پس از تزریق آغاز می‌شود.
آیا اپیدورال ایمن است؟
اپیدورال به عنوان یک روش بی‌حسی موضعی، ایمن شناخته می‌شود و تنها ناحیه کوچکی از بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. برخلاف برخی داروهای دیگر که ممکن است از جفت عبور کرده و روی نوزاد تأثیر بگذارند، داروهای اپیدورال مقدار بسیار کمی وارد خون مادر و نوزاد می‌شوند و تأثیری بر نمره آپگار یا نیاز به مراقبت ویژه نوزاد ندارند. همچنین اپیدورال باعث خواب‌آلودگی یا حالت تهوع مادر نمی‌شود.
برخلاف باور عمومی، اپیدورال باعث افزایش احتمال سزارین یا استفاده از ابزارهای کمکی مانند وکیوم و فورسپس نمی‌شود. این روش به مادر اجازه می‌دهد فشار ناشی از انقباضات رحم را بدون درد حس کند و توانایی فشار دادن نوزاد را حفظ کند.
کارایی اپیدورال و مدت زمان اثر آن
اپیدورال باعث بی‌حسی از ناف تا انگشتان پا می‌شود و مادر در حین زایمان هوشیار و قادر به احساس فشار است اما دردی احساس نمی‌کند. در صورت نیاز به سزارین، داروی بیشتری از طریق کاتتر اپیدورال تزریق می‌شود تا بی‌حسی لازم برای جراحی فراهم شود. حدود ۱۰ درصد از مادران ممکن است درد کافی را با اپیدورال تجربه نکنند و نیاز به اقدامات تکمیلی داشته باشند.
مدت اثر اپیدورال به میزان تزریق دارو بستگی دارد و می‌توان با تزریق مجدد از طریق کاتتر، تسکین درد را ادامه داد. پس از برداشتن کاتتر، حس و قدرت عضلات پاها معمولاً ظرف یک ساعت بازمی‌گردد.
عوارض جانبی اپیدورال
اپیدورال ممکن است عوارضی مانند احساس سوزن‌سوزن شدن پوست، فشار خون پایین، سردرد، خارش پوست، بی‌اختیاری ادرار و در موارد نادر آسیب عصبی ایجاد کند. همچنین به دلیل ضعف موقتی در پاها، مادر نمی‌تواند برای چند ساعت پس از تزریق راه برود.
نحوه انجام اپیدورال
این روش توسط متخصص بیهوشی انجام می‌شود و معمولاً مادر به حالت نشسته یا به پهلو دراز می‌کشد. ابتدا محل تزریق با بی‌حسی موضعی آماده می‌شود، سپس کاتتر باریک و انعطاف‌پذیر وارد فضای اپیدورال می‌شود و دارو از طریق آن تزریق می‌گردد. در طول زایمان ضربان قلب جنین با دستگاه مانیتور می‌شود و مادر تحت مراقبت قرار دارد.
بهترین زمان برای دریافت اپیدورال
زمان مشخصی برای دریافت اپیدورال وجود ندارد و مادر می‌تواند در هر مرحله از زایمان درخواست آن را داشته باشد؛ اما بهتر است قبل از پیشرفت شدید درد و مراحل پایانی زایمان اقدام کند، زیرا نصب اپیدورال حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان می‌برد و اثرگذاری آن نیز به همین مدت نیاز دارد. اگر اپیدورال خیلی دیر درخواست شود، ممکن است فرصت کافی برای تسکین درد وجود نداشته باشد.
اپیدورال تنها در بیمارستان و توسط متخصص انجام می‌شود و امکان دریافت آن در منزل یا مراکز زایمان بدون امکانات وجود ندارد. همچنین مادر می‌تواند در طول زایمان نظر خود را تغییر داده و درخواست اپیدورال کند حتی اگر قبلاً تصمیم دیگری گرفته باشد.
در نهایت، اپیدورال به مادر کمک می‌کند آرامش خود را حفظ کرده و تمرکز لازم برای زایمان را داشته باشد، بدون اینکه دردی طاقت‌فرسا را تحمل کند.
