کلستروم، اولین مایعی است که سینه مادر پس از زایمان تولید می‌کند و به عنوان اولین غذای نوزاد شناخته می‌شود. این مایع غلیظ و سرشار از مواد مغذی، حاوی پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و آنتی‌بادی‌هایی است که به تقویت سیستم ایمنی نوزاد کمک می‌کند و به همین دلیل به آن «طلای مایع» نیز گفته می‌شود.
ویژگی‌های ظاهری و ترکیبات کلستروم
کلستروم معمولاً رنگ زرد طلایی دارد که شبیه زرده تخم‌مرغ است، اما ممکن است به صورت شفاف، سفید یا کرمی نیز دیده شود. این مایع غلیظ‌تر از شیر معمولی مادر یا شیر گاو است و گاهی ممکن است رگه‌های خونی بسیار کم‌رنگی در آن دیده شود که طبیعی است مگر اینکه خونریزی فعال وجود داشته باشد.
کلستروم حاوی گلبول‌های سفید خون است که آنتی‌بادی‌هایی مانند ایمونوگلوبولین A تولید می‌کنند و از نوزاد در برابر عفونت‌ها محافظت می‌نمایند. همچنین پروتئین‌هایی مانند لاکتوفرین که خاصیت ضدعفونی‌کننده دارد و فاکتور رشد اپیدرمی که به رشد سلولی کمک می‌کند، در آن یافت می‌شود.
از نظر مواد معدنی و ویتامین‌ها، کلستروم سرشار از ویتامین A، منیزیم، مس و روی است که هر یک نقش مهمی در سلامت بینایی، سیستم ایمنی، قلب و استخوان‌های نوزاد دارند. میزان روی در کلستروم چهار برابر و مس دو برابر شیر معمولی مادر است.
زمان تولید و نحوه استفاده از کلستروم
بدن مادر ممکن است از هفته دوازدهم تا هجدهم بارداری شروع به تولید کلستروم کند و برخی مادران حتی در سه‌ماهه دوم بارداری ممکن است نشت آن را تجربه کنند که طبیعی است و به معنای نزدیک بودن زایمان نیست.
پس از تولد نوزاد و جدا شدن جفت، سطح هورمون پروژسترون کاهش می‌یابد و این امر باعث شروع تولید کلستروم می‌شود. معمولاً در ۲۴ ساعت اول پس از زایمان، مادر می‌تواند شروع به شیردهی کند. کلستروم به دلیل غلظت بالا به صورت قطره‌ای خارج می‌شود اما مقدار کمی از آن برای نوزاد کافی است.
جمع‌آوری و نگهداری کلستروم
برخی مادران ممکن است قبل از زایمان کلستروم را جمع‌آوری کنند، به ویژه اگر نوزاد آن‌ها نیازهای خاصی داشته باشد یا مادر شرایط پزشکی خاصی داشته باشد. جمع‌آوری کلستروم نیاز به تمرین دارد و اگر موفق به انجام آن نشدید، نگران نباشید زیرا این موضوع به معنای مشکل در شیردهی نیست.
کلستروم جمع‌آوری شده باید در ظروف تمیز نگهداری شود و می‌توان آن را در یخچال تا پایان روز نگه داشت و سپس در فریزر قرار داد. این مایع می‌تواند تا ۴ تا ۶ ماه در فریزر سالم بماند. هنگام انتقال به بیمارستان، بهتر است کلستروم را در یخچال همراه با یخ نگه دارید و برای استفاده، آن را در آب ولرم ذوب کنید.
مراحل تغییر شیر مادر پس از زایمان
| مرحله | ویژگی‌ها | زمان |
|---|---|---|
| کلستروم | شیر اولیه غلیظ و سرشار از آنتی‌بادی | ۲ تا ۵ روز اول پس از زایمان |
| شیر انتقالی | ترکیبی از کلستروم و شیر بالغ، افزایش تولید شیر | ۵ روز تا ۲ هفته پس از زایمان |
| شیر بالغ | شیر نازک‌تر، سفیدتر با چربی و قند بیشتر | ۴ تا ۶ هفته پس از زایمان |
فواید کلستروم برای نوزاد
- تقویت سیستم ایمنی با آنتی‌بادی‌های طبیعی
- منبع غنی مواد مغذی برای رشد سریع و سالم
- حفظ سلامت دستگاه گوارش و جلوگیری از ورود عوامل عفونی
- عملکرد ملین طبیعی برای پاکسازی اولین مدفوع نوزاد و کاهش خطر زردی
- کمک به تنظیم دمای بدن، متابولیسم، عملکرد ریه و گردش خون
- حمایت از رشد نوزادان نارس و جلوگیری از افت قند خون
کلستروم برای بزرگسالان و مکمل‌ها
برخی مکمل‌های کلستروم گاوی برای بزرگسالان عرضه شده‌اند که ممکن است به بهبود عملکرد ورزشی، کاهش التهاب روده، تسکین علائم کولیت اولسراتیو و اسهال مسافران کمک کنند. با این حال، تحقیقات کافی در این زمینه وجود ندارد و این مکمل‌ها توسط سازمان غذا و داروی آمریکا تنظیم نمی‌شوند. افراد حساس به لبنیات باید از مصرف آن‌ها خودداری کنند.
در نهایت، کلستروم مایعی حیاتی برای شروع تغذیه نوزاد است که نقش مهمی در سلامت و رشد اولیه او ایفا می‌کند و توصیه می‌شود شیردهی را هر چه زودتر پس از تولد آغاز کنید.
