چهارمین سهماهه به دوره ۱۲ هفته اول پس از تولد نوزاد گفته میشود. این بازه زمانی بسیار مهم است زیرا نوزاد و مادر هر دو در حال تطبیق با شرایط جدید زندگی خارج از رحم هستند و ایجاد پیوند عاطفی در این دوران اهمیت زیادی دارد.
چرا به آن چهارمین سهماهه میگویند؟
دوران بارداری به سه سهماهه تقسیم میشود: سهماهه اول از هفته ۱ تا ۱۴، سهماهه دوم از هفته ۱۴ تا ۲۸ و سهماهه سوم از هفته ۲۸ تا زمان تولد نوزاد. چهارمین سهماهه به ۱۲ هفته اول پس از زایمان اشاره دارد که در آن مادر و نوزاد به زندگی پس از تولد عادت میکنند.
این اصطلاح اولین بار در سال ۲۰۰۲ توسط پزشک اطفال هاروی کارپ مطرح شد که توصیه کرد محیطی مشابه رحم برای نوزاد ایجاد شود تا او راحتتر با دنیای بیرون سازگار شود.
راهکارهایی برای ایجاد محیطی مشابه رحم
- تماس پوست با پوست: مادر و پدر میتوانند با تماس مستقیم پوست خود با پوست نوزاد، ضربان قلب و گرمای بدن خود را به نوزاد منتقل کنند که برای او آرامشبخش و آشناست. این تماس در هنگام شیردهی نیز امکانپذیر است.
- پیچیدن نوزاد و حرکت دادن: نوزاد در رحم در فضای کوچکی قرار داشت، بنابراین پیچیدن او در پتو (پیچاندن) حس امنیت ایجاد میکند و مطالعات نشان دادهاند که نوزادان پیچیده بهتر میخوابند. همچنین حمل نوزاد در آغوش یا قنداق نزدیک بدن مادر یا پدر و حرکت دادن او، حس آشنایی و آرامش را برای نوزاد فراهم میکند.
انتظارات در چهارمین سهماهه
در این دوره، نوزاد اولین ویزیت پزشکی خود را معمولاً در هفته اول پس از تولد انجام میدهد تا سلامت و رشد او بررسی شود. پزشک اطفال در هفتههای بعد نیز وضعیت نوزاد را پیگیری میکند.
نوزاد در این مدت در حال یادگیری استفاده از حواس خود برای شناخت محیط است و کاملاً به مراقبت والدین وابسته است. در این زمان نوزاد ممکن است شروع به انجام کارهای سادهای مانند ایجاد صدا برای ارتباط، نگه داشتن سر بدون کمک، تمرکز روی اشیاء، استفاده از عضلات و لبخند زدن کند.
مغز نوزاد در این دوره با طعمها، بوها و صداهای جدید آشنا میشود و والدین باید به نشانههای خواب، گریه و تغذیه او توجه کنند. نوزادان در چهارمین سهماهه به ۱۴ تا ۱۷ ساعت خواب در روز نیاز دارند اما برنامه خوابشان منظم نیست. پس از پایان این دوره ممکن است بتوانند شبها را بدون بیدار شدن بخوابند. همچنین باید هر ۲ تا ۳ ساعت تغذیه شوند زیرا بدنشان به سرعت رشد میکند.
گریه نوزاد ممکن است به دلیل گرسنگی، تعویض پوشک یا نیاز به در آغوش گرفتن باشد. پیچاندن و تکان دادن نوزاد میتواند به آرام شدن او کمک کند.
نکاتی برای مادران در چهارمین سهماهه
برای مادران، این دوره نیز زمان تغییرات زیادی است. قبل از زایمان سلامت مادر به دقت کنترل میشود اما پس از تولد بیشتر توجه به نوزاد معطوف میشود. با این حال مراقبتهای پس از زایمان برای مادر بسیار مهم است زیرا بدن او در حال بازگشت به حالت قبل از بارداری و بهبود از زایمان است.
برخی از عوارض رایج پس از زایمان شامل تغییرات هورمونی، تورم، خونریزی پس از زایمان و احساس ناراحتی عمومی است. این موارد همراه با کمبود خواب میتواند باعث استرس، اضطراب یا تغییرات خلقی شود. بنابراین مهم است که مادران درباره احساسات خود با پزشک صحبت کنند و در صورت نیاز کمک بگیرند.
برای حفظ سلامت در این دوره توصیه میشود:
- رژیم غذایی متعادل و مغذی داشته باشید.
- تا حد امکان استراحت کنید و خواب کافی داشته باشید.
- در صورت بروز درد یا احساس ناخوشی به پزشک یا ماما مراجعه کنید.
- اگر علائم افسردگی پس از زایمان داشتید، حتماً با پزشک مشورت کنید.



