مکیدن انگشت شست که به آن مکیدن غیرتغذیه‌ای نیز گفته می‌شود، یک واکنش طبیعی است که حتی قبل از تولد آغاز می‌شود. نوزادان ممکن است انگشت شست، سایر انگشتان، دست‌ها یا اشیایی مانند پستانک و پتو را بمکند. این رفتار برای آن‌ها آرامش‌بخش و احساس امنیت ایجاد می‌کند و یکی از راه‌های اولیه یادگیری درباره جهان اطراف است.
فواید مکیدن برای نوزادان
نوزادان هنگام احساس استرس، انگشتان یا اشیای دیگر را می‌مکند تا تنش را کاهش دهند و آرام شوند. بیش از ۷۰ درصد کودکان بین ۲ تا ۵ سال این عادت را دارند که با افزایش سن کاهش می‌یابد. همچنین، مکیدن انگشت شست باعث آشنایی نوزاد با میکروب‌های روزمره می‌شود که به تقویت سیستم ایمنی و کاهش حساسیت‌های رایج در بزرگسالی کمک می‌کند.
مزایا و معایب استفاده از پستانک
برخی والدین ترجیح می‌دهند به جای انگشت شست، به نوزاد پستانک بدهند. پستانک‌ها معمولاً بی‌خطر هستند و نیاز مکیدن نوزاد را پس از تغذیه برطرف می‌کنند. مزیت دیگر پستانک این است که می‌توان آن را به راحتی از کودک گرفت و عادت مکیدن را آسان‌تر ترک کرد. همچنین پستانک‌ها به آسانی تمیز می‌شوند، نوک نرم دارند و فشار کمتری به دندان‌ها وارد می‌کنند.
نکات ایمنی استفاده از پستانک
- پستانک را پس از تغذیه استفاده کنید، نه قبل یا بین وعده‌های غذایی.
- از پستانک‌های یک‌تکه و قابل استریل استفاده کنید که نوک نرم و دارای سوراخ‌های تهویه باشد و سپر آن از دهان کودک بزرگ‌تر باشد.
- پستانک را به گردن کودک یا تخت و کالسکه نبندید تا خطر خفگی نداشته باشد.
- اجازه ندهید پستانک توسط چند کودک استفاده شود و آن را به عسل یا شیرین‌کننده آغشته نکنید.
خطرات مکیدن انگشت شست
اکثر کودکان تا سن چهار سالگی این عادت را ترک می‌کنند، قبل از رویش دندان‌های دائمی. ادامه این عادت می‌تواند باعث ایجاد پینه، عفونت پوست اطراف ناخن، تغییر شکل ناخن و به هم ریختگی دندان‌های جلویی شود که ممکن است شکاف بین دندان‌های بالا و پایین ایجاد کند. در موارد شدید، مشکلات دندانی ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد. مشکلات ناشی از این عادت شامل:
- ناهنجاری‌های دندانی مانند بایت باز قدامی و کراس‌بایت خلفی
- تف کردن هنگام صحبت کردن
- لکنت یا مشکلات گفتاری
- سایش دندان‌های آسیاب
- احساس خجالت هنگام صحبت یا لبخند زدن
چگونه از آسیب‌های مکیدن جلوگیری کنیم
اگر مکیدن انگشت شست راهی برای جلب توجه کودک باشد، نادیده گرفتن آن ممکن است کافی باشد. اما اگر بعد از چهار سالگی ادامه داشت، والدین باید به کودک کمک کنند این عادت را ترک کند. توضیح ساده دلایل ترک، تشویق و یادآوری‌های ملایم، تعیین اهداف مانند عدم مکیدن قبل از خواب و پاداش دادن پس از ترک عادت می‌تواند موثر باشد. همچنین در مواقع اضطراب، حذف منبع استرس و ارائه محبت و آرامش به کودک کمک‌کننده است.
مراجعه به دندان‌پزشک و درمان‌های تخصصی
اولین مراجعه دندان‌پزشکی کودک باید حدود ۱۲ ماهگی، همزمان با رویش اولین دندان باشد و پس از آن به صورت منظم ادامه یابد. دندان‌پزشک با بررسی بافت‌های نرم دهان، سقف دهان و دندان‌ها، در صورت نیاز درمان‌هایی مانند مشاوره، استفاده از ابزارهای دهانی یا تغییر رفتار را پیشنهاد می‌کند.
ابزارهای دهانی مختلفی برای کمک به ترک عادت مکیدن انگشت شست وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- قفس عمودی: وسیله‌ای که پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرد تا زبان را کنترل کند و ممکن است مرواریدی در سقف دهان برای آموزش زبان داشته باشد.
- چنگک هِی: سیم نازکی که به باندهای دندان‌های آسیاب اول متصل شده و چنگکی عمودی پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرد.
- میله کام: وسیله‌ای فلزی که دو باند به دندان‌های آسیاب بالا متصل می‌کند و سیمی روی سقف دهان دارد تا از حرکت دندان‌ها جلوگیری کند.
- قفس کام: حلقه‌های فلزی که پشت دندان‌های جلویی بالا قرار می‌گیرند و حس راحتی مکیدن را مختل می‌کنند. این ابزار ممکن است ماه‌ها در دهان کودک باقی بماند.
