بنزن یک ماده شیمیایی سمی است که هم در طبیعت و هم در محصولات صنعتی یافت می‌شود. این ماده برای انسان بسیار خطرناک است و در صورت بلعیدن، تماس پوستی یا استنشاق می‌تواند آسیب‌های جدی به سلامت وارد کند.
بنزن معمولاً به صورت مایعی بی‌رنگ یا کمی زرد دیده می‌شود و در دمای اتاق به سرعت تبخیر می‌شود. این ماده بویی کمی شیرین دارد و به راحتی قابل اشتعال است.
راه‌های مواجهه با بنزن
بیشترین میزان مواجهه با بنزن در محیط‌های کاری است که از این ماده استفاده می‌کنند، مانند:
- کارخانه‌های شیمیایی
- تولیدکنندگان کفش
- پالایشگاه‌های نفت و گاز
- تولیدکنندگان رنگ، شوینده، دارو و آفت‌کش‌ها
در چند دهه اخیر، به دلیل قوانین سختگیرانه دولتی، میزان مواجهه در محیط‌های کاری به طور چشمگیری کاهش یافته است.
همچنین، دود سیگار منبع مهم دیگری برای استنشاق بنزن است که تقریباً نیمی از مواجهه‌های این ماده در آمریکا را تشکیل می‌دهد، چه فرد سیگاری باشد و چه در معرض دود دست دوم قرار گیرد.
برخی محصولات مصرفی نیز ممکن است حاوی بنزن باشند، از جمله:
- کرم‌های ضدآفتاب: در سال ۲۰۲۱، ۷۸ محصول ضدآفتاب حاوی بنزن شناسایی و از بازار جمع‌آوری شدند.
- محلول‌های ضدعفونی‌کننده دست: ۴۴ محصول در همان سال حاوی بنزن بودند.
- ضدعرق‌ها و اسپری‌های بدن: ۵۹ نوع محصول با سطوح بالای بنزن گزارش شدند.
علاوه بر این، بنزن ممکن است در چسب‌ها، حلال‌ها، رنگ‌ها، پلاستیک‌ها، لاستیک‌ها، رزین‌ها، الیاف مصنوعی، روان‌کننده‌ها، داروها، آفت‌کش‌ها، رنگ‌ها و شوینده‌ها نیز وجود داشته باشد.
اثرات سلامت بنزن
سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا بنزن را به عنوان یک ماده سرطان‌زا برای انسان معرفی کرده است. تحقیقات نشان می‌دهد که قرارگیری در معرض سطوح بالای بنزن می‌تواند منجر به ابتلا به سرطان خون مانند لوسمی شود.
بنزن عملکرد سلول‌های بدن را مختل می‌کند و ممکن است سیستم ایمنی را تضعیف کند. این ماده می‌تواند باعث کاهش تولید گلبول‌های قرمز خون شود که منجر به کم‌خونی می‌شود و در نتیجه بدن اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند.
علاوه بر این، بنزن ممکن است به سیستم عصبی آسیب برساند و مشکلاتی مانند کوچک شدن تخمدان‌ها و نامنظمی قاعدگی را ایجاد کند.
شدت اثرات بنزن به میزان و نحوه مواجهه، مدت زمان تماس، سن، وضعیت سلامت کلی و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
علائم مواجهه با بنزن
در صورت مواجهه ناگهانی با مقادیر زیاد بنزن، ممکن است علائمی مانند سردرد، کاهش اشتها، تهوع و استفراغ، خواب‌آلودگی یا گیجی، تغییر رنگ پوست، تپش قلب نامنظم، سوزش چشم یا تاری دید و لرزش دست‌ها مشاهده شود.
در موارد شدید، فرد ممکن است دچار بیهوشی، تشنج یا سقوط شود.
اقدامات فوری در مواجهه با بنزن
- فوراً به هوای تازه بروید.
- لباس‌های خود را سریعاً درآورده و بدن را با آب و صابون بشویید.
- اگر لباس‌ها را نمی‌توان به راحتی درآورد، با قیچی آنها را ببرید و در کیسه پلاستیکی مهر و موم شده دور بیندازید.
- در صورت سوزش یا تاری دید چشم‌ها، آنها را به مدت ۱۵ دقیقه با آب ساده شستشو دهید و در صورت استفاده از لنز تماسی، آن را خارج کنید.
- هرچه سریع‌تر به مراکز درمانی مراجعه کنید.
