هیدروپس فتالیس یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است که در آن مایعات به طور غیرطبیعی و بیش از حد در بدن جنین یا نوزاد تازه متولد شده تجمع می‌یابد. این تجمع مایعات می‌تواند در بخش‌های مختلف بدن رخ دهد اما معمولاً در ناحیه شکم، اطراف قلب و ریه‌ها و زیر پوست دیده می‌شود. اگر درمان نشود، این مایعات اضافی فشار زیادی بر قلب و سایر اندام‌های حیاتی کودک وارد می‌کند و سلامت او را به شدت به خطر می‌اندازد.
علائم هیدروپس فتالیس
علائم این بیماری در هر نوزاد متفاوت است اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
در دوران بارداری:
- افزایش غیرطبیعی مایع آمنیوتیک
- پلاسنای ضخیم شده
- بزرگ شدن طحال و قلب
- تجمع مایعات اطراف اندام‌ها، قلب یا ریه‌ها
پس از تولد:
- رنگ پوست کمرنگ
- تعریق شدید
- مشکل در تنفس
- بزرگ شدن کبد و طحال
انواع هیدروپس فتالیس
این بیماری دو نوع اصلی دارد:
- هیدروپس غیر ایمنی: نوع رایج‌تر که در ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد دیده می‌شود و ناشی از اختلالات ژنتیکی یا ناهنجاری‌های مادرزادی است که توانایی بدن نوزاد در مدیریت مایعات را مختل می‌کند.
- هیدروپس ایمنی: نوع نادرتر که به دلیل ناسازگاری گروه خونی بین مادر و نوزاد رخ می‌دهد. مثلاً زمانی که مادر دارای گروه خونی Rh منفی و جنین Rh مثبت باشد. سیستم ایمنی مادر گلبول‌های قرمز Rh مثبت جنین را به عنوان مهاجم خارجی شناسایی کرده و آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که موجب تخریب گلبول‌های قرمز نوزاد و ایجاد کم‌خونی می‌شود. این کم‌خونی می‌تواند از مشکلات خفیف تا نارسایی قلبی تهدیدکننده زندگی متغیر باشد.
علل ایجاد هیدروپس فتالیس
هیدروپس فتالیس خود یک بیماری مستقل نیست بلکه ناشی از شرایط پزشکی مختلفی است که عبارتند از:
- بیماری همولیتیک نوزاد: که به نام اریتروبلاستوز فتالیس نیز شناخته می‌شود و ناشی از ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد است.
- کم‌خونی شدید: کاهش تعداد گلبول‌های قرمز سالم که مسئول انتقال اکسیژن در بدن هستند.
- عفونت‌ها: وجود عفونت در زمان تولد می‌تواند باعث بروز این بیماری شود.
- نقایص قلبی و ریوی: رشد ناقص قلب یا ریه‌ها می‌تواند عامل ایجاد هیدروپس باشد.
- نقایص مادرزادی و ناهنجاری‌های تولد: حدود ۳ تا ۴ درصد نوزادان با نوعی نقص مادرزادی به دنیا می‌آیند که احتمال ابتلا به هیدروپس را افزایش می‌دهد.
- بیماری‌های کبدی: مشکلات کبدی که معمولاً با زردی، تورم شکم، تب و درد همراه است، می‌تواند منجر به هیدروپس شود.
روش‌های تشخیص هیدروپس فتالیس
این بیماری معمولاً در طول سونوگرافی‌های روتین دوران بارداری تشخیص داده می‌شود. وجود مایعات غیرطبیعی در دو یا چند ناحیه از بدن جنین می‌تواند نشانه هیدروپس باشد. پزشک همچنین به دنبال علائمی مانند افزایش مایع آمنیوتیک، ضخامت پلاسنای رحم و بزرگ شدن قلب، کبد یا طحال است. آزمایش خون نیز می‌تواند ناسازگاری گلبول‌های قرمز بین مادر و جنین را نشان دهد.
درمان هیدروپس فتالیس
اگر بیماری در دوران بارداری تشخیص داده شود، درمان همیشه ممکن نیست و گاهی نیاز به زایمان زودرس است. نوزادانی که با هیدروپس متولد می‌شوند نیازمند مراقبت‌های ویژه پزشکی هستند. ممکن است به دستگاه تنفس مصنوعی نیاز داشته باشند و پزشک برای کاهش مایعات اضافی اطراف قلب، ریه‌ها و شکم از سوزن استفاده کند. نوزاد باید در بیمارستان تحت نظر دقیق تیم پزشکی بماند تا بیماری زمینه‌ای که موجب هیدروپس شده کنترل شود.
