برنزه شدن، یعنی تغییر رنگ پوست در اثر تماس با اشعه‌های فرابنفش (UV) نور خورشید یا دستگاه‌های برنزه‌کننده، برای بسیاری از افراد جذاب است. اما آیا برنزه شدن سالم وجود دارد؟ در این مطلب به بررسی انواع برنزه شدن، مزایا و خطرات آن و نکات مهم برای حفظ سلامت پوست می‌پردازیم.
برنزه شدن چگونه اتفاق می‌افتد؟
<pپوست انسان از سه لایه اصلی تشکیل شده است: اپیدرم (لایه سطحی قابل مشاهده)، درم (لایه میانی شامل عصب‌ها، غدد و فولیکول‌ها) و بافت زیرجلدی (لایه چربی و رگ‌ها). برنزه شدن نتیجه تماس پوست با دو نوع اشعه فرابنفش UVA و UVB است.
اشعه UVA به لایه‌های پایین‌تر اپیدرم نفوذ کرده و باعث تولید رنگدانه قهوه‌ای ملانین توسط سلول‌های ملانوسیت می‌شود. ملانین نقش محافظتی دارد و هرچه بیشتر در معرض این اشعه قرار بگیرید، پوست ملانین بیشتری تولید می‌کند و رنگ آن تیره‌تر می‌شود.
اشعه UVB بیشتر به لایه‌های بالایی اپیدرم آسیب می‌رساند و عامل اصلی آفتاب‌سوختگی است.
افرادی که پوست تیره‌تری دارند، ملانین بیشتری دارند و کمتر دچار آفتاب‌سوختگی می‌شوند، اما هیچ پوستی بدون محافظت در برابر اشعه‌های مضر خورشید ایمن نیست.
مدت زمان لازم برای برنزه شدن
زمانی که طول می‌کشد تا پوست برنزه شود، به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله رنگ پوست، حساسیت به نور خورشید، شدت اشعه‌های خورشید، ارتفاع محل قرارگیری و استفاده یا عدم استفاده از کرم ضدآفتاب با میزان محافظت مشخص (SPF).
مشورت با پزشک متخصص پوست می‌تواند به شما کمک کند تا میزان تحمل پوست خود را نسبت به نور خورشید بشناسید. باید بدانید که هیچ روش کاملاً ایمنی برای برنزه شدن وجود ندارد.
تأثیرات برنزه شدن بر سلامت
قرار گرفتن در معرض نور خورشید می‌تواند به تولید ویتامین D کمک کند، خلق و خو را بهبود بخشد، فشار خون را کاهش دهد و کیفیت خواب را بهتر کند. اما در عین حال، قرار گرفتن بدون محافظت در برابر اشعه‌های خورشید آسیب‌های جدی به پوست وارد می‌کند.
برنزه شدن مکرر و طولانی‌مدت می‌تواند باعث تغییرات دائمی در پوست، ایجاد لکه‌های تیره، چین و چروک و پیری زودرس شود. اشعه UVA می‌تواند منجر به نوعی سرطان پوست به نام ملانوم شود که بسیار خطرناک است و در صورت تشخیص دیرهنگام می‌تواند به سرعت به سایر اعضای بدن منتشر شود.
اشعه UVB نیز باعث دو نوع سرطان پوست دیگر به نام‌های کارسینوم سلول بازال و کارسینوم سلول سنگفرشی می‌شود. درمان این سرطان‌ها معمولاً با جراحی و برداشتن ناحیه سرطانی همراه است که ممکن است جای زخم به جا بگذارد.
نکات مهم برای استفاده از کرم ضدآفتاب
- از کرم ضدآفتاب طیف گسترده استفاده کنید که هم UVA و هم UVB را مسدود کند.
- هر روز کرم ضدآفتاب با حداقل SPF 30 بزنید، حتی در روزهای ابری.
- کرم را صبح‌ها استفاده کنید تا در طول روز محافظت داشته باشید و بعد از شنا یا تعریق دوباره آن را تجدید کنید.
- از قرار گرفتن در معرض آفتاب در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر) خودداری کنید.
برنزه‌کننده‌های مصنوعی و بدون آفتاب
تخت‌های برنزه‌کننده که عمدتاً اشعه UVA منتشر می‌کنند، روشی سریع برای برنزه شدن هستند اما فاقد فواید نور خورشید مانند تولید ویتامین D بوده و خطر ابتلا به ملانوم را افزایش می‌دهند. استفاده از این دستگاه‌ها به ویژه در زنان جوان با افزایش نرخ ملانوم مرتبط است و همچنین باعث پیری زودرس پوست می‌شود.
برای کسانی که می‌خواهند بدون آسیب به پوست برنزه به نظر برسند، کرم‌ها و لوسیون‌های برنزه‌کننده بدون آفتاب وجود دارد. این محصولات حاوی دی هیدروکسی استون (DHA) هستند که رنگ پوست را به صورت موقت تغییر می‌دهند. البته باید در استفاده از این مواد دقت کرد، زیرا FDA استفاده از DHA را روی برخی نواحی بدن مانند لب‌ها تأیید نکرده است.
برنزه‌کننده‌های بدون آفتاب در انواع مختلف و با رنگ‌های متنوع عرضه می‌شوند و بهتر است قبل از انتخاب، محصول مناسب پوست خود را پیدا کنید.
