محصولات روشن‌کننده پوست که با نام‌های کرم‌های سفیدکننده، روشن‌کننده یا کرم‌های محوکننده نیز شناخته می‌شوند، با کاهش میزان ملانین در پوست عمل می‌کنند. ملانین رنگدانه‌ای است که رنگ پوست را تعیین می‌کند و توسط سلول‌های تخصصی به نام ملانوسیت‌ها تولید می‌شود. افرادی که پوست تیره‌تری دارند، ملانین بیشتری در پوست خود دارند.
بیشتر کسانی که از این محصولات استفاده می‌کنند، هدفشان درمان مشکلات پوستی مانند لکه‌های پیری، جای جوش یا تغییر رنگ‌های هورمونی است. همچنین برخی افراد از این روش برای روشن‌تر کردن پوست طبیعی خود بهره می‌برند.
چه عواملی رنگ پوست را تعیین می‌کند؟
رنگ پوست عمدتاً به میزان ملانین بستگی دارد که تحت تأثیر ژنتیک، تابش نور خورشید، هورمون‌ها، آسیب‌های پوستی و تماس با برخی مواد شیمیایی قرار می‌گیرد. تغییرات رنگ پوست معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شوند، مثلاً برنزه شدن با کاهش تماس با آفتاب کم‌رنگ می‌شود، اما لکه‌های پیری یا لکه‌های کبدی ممکن است دائمی شوند.
روشن‌کردن پوست چیست؟
روشن‌کردن پوست یک روش آرایشی برای کاهش لکه‌ها و یکنواخت کردن رنگ پوست است. این محصولات به صورت بدون نسخه یا با نسخه پزشک عرضه می‌شوند. برخی افراد تمام بدن خود را با این محصولات روشن می‌کنند که این کار می‌تواند بسیار خطرناک باشد زیرا برخی محصولات حاوی جیوه هستند و استفاده از آنها ممکن است منجر به مسمومیت جیوه شود.
جیوه ماده‌ای سمی است که می‌تواند مشکلات روانی، عصبی و کلیوی جدی ایجاد کند. زنان باردار در صورت استفاده از محصولات حاوی جیوه ممکن است این ماده را به جنین منتقل کنند. استفاده از جیوه در محصولات روشن‌کننده در آمریکا ممنوع است، اما برخی محصولات وارداتی ممکن است هنوز حاوی آن باشند.
مکانیسم عملکرد محصولات روشن‌کننده
این محصولات معمولاً حاوی ترکیباتی هستند که تولید ملانین را کاهش می‌دهند. رایج‌ترین ماده فعال در آمریکا هیدروکینون است که استفاده بدون نسخه آن از سال 2020 ممنوع شده و فقط با نسخه پزشک قابل تهیه است. محصولات بدون نسخه می‌توانند حداکثر 2 درصد هیدروکینون داشته باشند، در حالی که نسخه‌های پزشکی ممکن است 4 تا 6 درصد این ماده را داشته باشند.
علاوه بر هیدروکینون، برخی محصولات از کورتیکواستروئیدها، رتینوئیک اسید (مشتق ویتامین A)، کوجیک اسید (ماده‌ای طبیعی از قارچ) و آربوتین (ماده‌ای گیاهی) استفاده می‌کنند.
خطرات استفاده از محصولات روشن‌کننده
یکی از بزرگ‌ترین خطرات، احتمال مواجهه با جیوه است. تحقیقی نشان داد که تقریباً یک چهارم محصولات روشن‌کننده تولید شده در آسیا و فروخته شده خارج از آمریکا حاوی جیوه هستند.
خطرات دیگر شامل موارد زیر است:
- استفاده طولانی‌مدت می‌تواند باعث پیری زودرس پوست شود.
- افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست در اثر قرار گرفتن در معرض آفتاب؛ بنابراین استفاده از کرم ضدآفتاب طی استفاده از این محصولات ضروری است.
- کورتیکواستروئیدها ممکن است باعث عفونت‌های پوستی، نازکی پوست، آکنه و تأخیر در بهبود زخم‌ها شوند.
- استفاده از کورتیکواستروئیدها روی نواحی وسیع پوست می‌تواند مشکلات جدی سلامتی ایجاد کند.
- هیدروکینون ممکن است باعث تغییر رنگ‌های ناخواسته و غیرقابل درمان پوست شود.
- برخی ترکیبات روشن‌کننده، حتی طبیعی، ممکن است باعث تحریک یا واکنش‌های آلرژیک پوستی شوند.
نکات احتیاطی هنگام استفاده از محصولات روشن‌کننده
- قبل از استفاده حتماً با پزشک مشورت کنید و دستورالعمل‌های دقیق محصول را دنبال کنید.
- اطمینان حاصل کنید که محصول حاوی جیوه نباشد. جیوه ممکن است با نام‌های دیگری مانند کالومل، مرکوریک، مرکوروس یا مرکوریو ذکر شده باشد.
- محصولات بدون نسخه حداکثر باید 2 درصد هیدروکینون داشته باشند و اگر مقدار آن ذکر نشده، به هیچ عنوان استفاده نکنید.
- در صورت شک یا سوال درباره محصول، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- متخصص پوست ممکن است روش‌های درمانی جایگزین مانند پیلینگ شیمیایی، میکرودرمابراسیون، میکرونیدلینگ و لیزر را پیشنهاد دهد.
