گرفتگی مجاری شیر یکی از مشکلات شایع در دوران شیردهی است که به دلیل تخلیه ناکافی شیر ایجاد می‌شود و می‌تواند باعث درد و تشکیل توده در سینه شود. این وضعیت معمولاً در اثر تغییرات میزان تولید شیر، خواب طولانی‌تر نوزاد در شب یا هنگام کاهش تدریجی شیردهی رخ می‌دهد. اگر درمان نشود، ممکن است به عفونت جدی‌تری به نام ماستیت تبدیل شود.
تشخیص گرفتگی مجاری شیر یا ماستیت
قبل از اقدام به درمان گرفتگی مجاری شیر، باید مطمئن شوید که دچار ماستیت نشده‌اید. ماستیت علاوه بر گرفتگی، علائمی شبیه به آنفولانزا مانند تب و خستگی عمومی دارد. اگر فقط درد، تورم یا حساسیت در سینه دارید، احتمالاً گرفتگی مجاری شیر است که معمولاً با روش‌های خانگی قابل درمان است.
راهکارهای خانگی برای رفع گرفتگی مجاری شیر
پس از اطمینان از عدم وجود ماستیت، می‌توانید با روش‌های ساده خانگی گرفتگی را کاهش دهید و حتی ظرف ۲۴ ساعت بهبود را مشاهده کنید:
- شیردهی مکرر به سمت سینه گرفته شده: هرچند ممکن است دردناک باشد، اما شیردهی مکرر به سمت سینه‌ای که مجاری آن گرفته شده، بهترین روش برای تخلیه شیر و باز شدن مجاری است. بهتر است به تقاضای نوزاد یا حداقل هر چند ساعت یکبار شیردهی انجام شود. اگر امکان شیردهی نیست، پمپ کردن مکرر شیر توصیه می‌شود. برخی مادران از روش «پمپ کردن در حالت خمیده» استفاده می‌کنند تا با کمک جاذبه شیر بهتر تخلیه شود. همچنین استفاده از کمپرس گرم قبل از شیردهی یا پمپ کردن می‌تواند جریان شیر را تسهیل کند و درد را کاهش دهد.
- ماساژ سینه: ماساژ سینه یکی از روش‌های مؤثر برای کاهش درد و باز کردن مجاری گرفته است. ابتدا آرام از لبه بیرونی سینه شروع کرده و به سمت محل گرفتگی حرکت کنید. حرکت ورز دادن با فشار متوسط که کمی ناراحتی ایجاد کند، می‌تواند به شکستن گرفتگی کمک کند. همچنین فشار دادن مستقیم پشت محل گرفتگی به سمت نوک سینه مفید است. ماساژ در حمام گرم یا هنگام دوش گرفتن تأثیر بیشتری دارد. برخی مادران از ماساژورهای مخصوص شیردهی استفاده می‌کنند که علاوه بر ماساژ دستی، به تخلیه بهتر شیر کمک می‌کند.
- مصرف ایبوپروفن یا استامینوفن: این داروها در دوران شیردهی ایمن هستند و می‌توانند التهاب و درد را کاهش دهند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر گرفتگی مجاری شیر پس از ۴۸ ساعت بهبود نیافت یا علائم شبیه آنفولانزا مانند تب و خستگی شدید ظاهر شد، باید به پزشک مراجعه کنید. در صورت تشخیص ماستیت، ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز شود. پزشک همچنین می‌تواند به شناسایی مشکلات زمینه‌ای کمک کند و در صورت نیاز شما را به مشاور شیردهی ارجاع دهد. در برخی موارد، درمان‌های تخصصی مانند اولتراسوند برای رفع گرفتگی مؤثر است.
