در اواخر بارداری، جنین به قدری بزرگ می‌شود که حرکت در رحم محدود می‌شود و معمولاً سر جنین به سمت پایین قرار می‌گیرد تا هنگام زایمان ابتدا سر وارد کانال زایمان شود. اما نوزاد بریچ وضعیتی است که سر جنین به سمت بالا و پاها یا باسن به سمت پایین قرار دارند و نوزاد به صورت باسن یا پا اول به دنیا می‌آید.
نوزاد بریچ چیست؟
اکثر نوزادان در موقعیت سر به پایین (vertex presentation) قرار دارند که این حالت برای زایمان طبیعی ایمن‌ترین است. اما در نوزاد بریچ، ابتدا باسن یا پاها خارج می‌شوند و سر آخرین بخش است که به دنیا می‌آید. این نوع زایمان برای پزشک و مادر چالش‌برانگیزتر بوده و خطرات بیشتری دارد، اما اگر به درستی انجام شود، نوزاد بریچ دوره نوزادی بدون مشکل خاصی خواهد داشت و رشد و سلامت او در طول زندگی تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.
علاوه بر حالت سر پایین و بریچ، ممکن است جنین به صورت افقی (transverse lie) در رحم قرار گرفته باشد که معمولاً نیاز به سزارین دارد.
دلایل بریچ بودن نوزاد
در اوایل بارداری، بریچ بودن جنین بسیار شایع است، اما تا هفته ۳۶ تا ۳۷ بیشتر نوزادان به طور طبیعی به حالت سر پایین می‌چرخند. حدود ۳ تا ۴ درصد نوزادان تا پایان بارداری در حالت بریچ باقی می‌مانند. عوامل افزایش‌دهنده احتمال بریچ بودن نوزاد عبارتند از:
- بارداری اول
- کمبود مایع آمنیوتیک (اولیگوآمنیوس)
- افزایش بیش از حد مایع آمنیوتیک (پلی‌هیدرآمنیوس)
- جفت پایین قرار گرفته (پلاسنته پریویا)
- حاملگی چندقلویی (دوقلو یا بیشتر)
علائم نوزاد بریچ
بارداری با نوزاد بریچ معمولاً تفاوتی در علائم مانند تهوع یا استفراغ ایجاد نمی‌کند، اما ممکن است حرکات جنین را پایین‌تر در شکم احساس کنید و سر جنین به صورت توده‌ای سفت زیر دنده‌ها لمس شود. پزشک با معاینه شکم و سونوگرافی موقعیت جنین را تشخیص می‌دهد.
آیا می‌توان نوزاد بریچ را چرخاند؟
در حدود هفته ۳۶ بارداری، پزشک ممکن است روش چرخش خارجی سر (ECV) را پیشنهاد دهد که با فشار دادن شکم سعی می‌کند سر جنین را به سمت پایین برگرداند. این روش ممکن است کمی ناراحت‌کننده باشد اما برای نوزاد ایمن است. پزشک ممکن است دارویی برای شل کردن رحم تزریق کند تا چرخش آسان‌تر انجام شود. اگر در یک بار موفق نشد، می‌توان در روزهای بعد دوباره تلاش کرد. این روش حدود ۵۰ درصد موفقیت دارد و در صورت موفقیت، امکان زایمان طبیعی فراهم می‌شود.
ECV روشی ایمن است اما ممکن است خونریزی جفت یا ضربان نامنظم قلب جنین رخ دهد که در این صورت ممکن است نیاز به سزارین اورژانسی باشد. به همین دلیل این کار باید در بیمارستان مجهز انجام شود.
گزینه‌های زایمان نوزاد بریچ
باید پیش از زایمان با پزشک درباره روش‌های زایمان صحبت کنید. دو گزینه اصلی وجود دارد: زایمان طبیعی بریچ یا سزارین برنامه‌ریزی شده. سزارین برنامه‌ریزی شده برای نوزاد ایمن‌تر است. زایمان طبیعی بریچ شبیه زایمان طبیعی معمولی است اما باید در بیمارستانی انجام شود که امکان انجام سزارین اورژانسی وجود داشته باشد. حدود ۴۰ درصد نوزادان بریچ حتی با برنامه‌ریزی برای زایمان طبیعی، نیاز به سزارین اورژانسی پیدا می‌کنند. حضور پزشک متخصص اطفال در هنگام تولد برای مدیریت مشکلات احتمالی ضروری است.
پزشک ممکن است زایمان طبیعی را توصیه نکند اگر:
- نوزاد بریچ نوع پا اول (footling breech) باشد
- وزن نوزاد خیلی بزرگ یا کوچک باشد
- سر نوزاد به عقب خم شده باشد (هایپر اکستنشن)
- جفت پایین قرار گرفته باشد
- عوارض بارداری مانند پره‌اکلامپسی وجود داشته باشد
سزارین برای نوزاد بریچ
پزشک معمولاً سزارین برنامه‌ریزی شده را در هفته ۳۹ بارداری توصیه می‌کند که ریه‌های نوزاد کامل شده‌اند و اکثر زنان قبل از این زمان به زایمان نمی‌روند. سزارین برنامه‌ریزی شده ایمن‌ترین روش برای نوزاد است و سزارین پس از شروع زایمان نتایج ضعیف‌تری دارد.
اگر زایمان قبل از سزارین برنامه‌ریزی شده شروع شود، باید سریع به بیمارستان مراجعه کنید. در صورتی که زایمان پیشرفته باشد، ممکن است پزشک زایمان طبیعی را ایمن‌تر بداند.
سزارین با وجود ایمنی برای نوزاد، برای مادر خطراتی مانند خونریزی زیاد، لخته شدن خون در پاها، عفونت محل جراحی، آسیب به سیستم ادراری و افزایش احتمال سزارین در بارداری‌های بعدی دارد.
خطرات نوزاد بریچ
بزرگ‌ترین بخش بدن نوزاد سر او است. در زایمان طبیعی سر ابتدا خارج می‌شود و اگر گیر کند، سزارین انجام می‌شود. اما در نوزاد بریچ سر پس از بدن خارج می‌شود و ممکن است گیر کند که خطرناک است. در این حالت ممکن است بند ناف تحت فشار قرار گیرد و خون و اکسیژن به مغز نرسد که می‌تواند منجر به آسیب مغزی شود.
اگر کیسه آب پاره شود، بند ناف ممکن است قبل از شروع زایمان بیرون بیاید که بسیار خطرناک است.
نوزادان بریچ بیشتر در معرض ابتلا به دیسپلازی مفصل ران مادرزادی هستند که باعث جابجایی مفصل ران می‌شود. این مشکل با سونوگرافی ۴ تا ۶ هفته پس از تولد قابل تشخیص است.
با انتخاب بیمارستان مجهز و مراقبت مناسب، احتمال سلامت مادر و نوزاد بریچ بسیار بالاست و نتایج بلندمدت برای نوزادانی که به صورت بریچ به دنیا می‌آیند، تفاوتی با نوزادان عادی ندارد.
