بند ناف، یک ساختار سهرگ است که در دوران بارداری وظیفه انتقال اکسیژن و مواد مغذی از مادر به جنین را بر عهده دارد. معمولاً بند ناف بدون مشکل عمل میکند، اما برخی اختلالات ممکن است کارایی آن را تحت تأثیر قرار دهند. در این مطلب با انواع مشکلات بند ناف، علل، علائم و روشهای تشخیص و درمان آنها آشنا میشوید.
ساختار بند ناف
بند ناف از ناف جنین به جفت متصل است و سه لایه اصلی دارد:
- لایه خارجی (Tunica externa): لایهای متراکم و الاستیک که از بند ناف محافظت میکند.
- لایه میانی (Tunica media): شامل بیشتر رگهای خونی بند ناف است و جریان خون و فشار خون جنین را تنظیم میکند.
- لایه داخلی (Tunica interna): بافت پیوندی که دریچههایی برای کنترل جریان خون دارد و اطمینان میدهد خون بدون اکسیژن به جفت و خون اکسیژندار به جنین بازمیگردد.
مشکل شایع: شریان منفرد بند ناف
بند ناف معمولاً دو شریان و یک ورید دارد، اما در برخی موارد یکی از شریانها (معمولاً سمت چپ) وجود ندارد که به آن «بند ناف دو رگی» گفته میشود. این وضعیت در حدود 1 درصد بارداریها رخ میدهد و در بارداریهای دوقلو تا 5 درصد افزایش مییابد.
این اختلال میتواند خطرات زیر را به همراه داشته باشد:
- فشار خون بالا در مادر در اواخر بارداری
- کوچکتر بودن جنین نسبت به حد متوسط
- مرگ نوزاد بلافاصله پس از تولد
- اختلالات کروموزومی مانند تریزومی 18
- نقایص قلبی و مشکلات گوارشی
- اختلالات کلیوی و انسداد مری
علت دقیق این مشکل ناشناخته است، اما زنان سفیدپوست دو برابر بیشتر در معرض آن هستند و دیابت مادر نیز میتواند ریسک را افزایش دهد. تشخیص معمولاً با سونوگرافی و مشاهده تعداد رگهای بند ناف انجام میشود.
وضعیت خطرناک وازا پریویا
وازا پریویا زمانی رخ میدهد که رگهای جنینی نزدیک به دهانه رحم قرار میگیرند. این وضعیت خطرناک است زیرا در هنگام پارگی کیسه آب ممکن است رگها پاره شوند. در بارداریهای دوقلو، این رگها ممکن است نزدیک غشایی باشند که جنینها را از هم جدا میکند.
خطر اصلی این است که در صورت پارگی رگها در زمان زایمان، احتمال مرگ جنین بین 50 تا 75 درصد است. حتی بدون پارگی، فشار زایمان میتواند اکسیژنرسانی را کاهش دهد و موجب استرس جنینی شود.
وازا پریویا کمتر از یک در هر 3000 زایمان رخ میدهد و با جفت پایینافتاده، جفت دارای لوبهای اضافی و بارداری چندقلویی مرتبط است. تشخیص معمولاً با سونوگرافی صورت میگیرد و در صورت تشخیص، پزشک ممکن است سزارین بین هفتههای 34 تا 37 بارداری را توصیه کند.
بند ناف حلقوی (Nuchal Cord)
در این حالت، بند ناف دور گردن جنین پیچیده میشود که در 20 تا 30 درصد بارداریها دیده میشود و در 5 درصد موارد چند حلقه ایجاد میکند.
اغلب این وضعیت مشکلساز نیست، اما ممکن است باعث طولانیتر شدن زایمان یا کاهش ضربان قلب جنین در هنگام انقباضات شود. در برخی موارد، القای زایمان لازم است تا روند تولد سریعتر انجام شود.
بند ناف حلقوی به دلیل حرکت جنین در رحم ایجاد میشود و ممکن است چندین بار در طول بارداری پیچیده و باز شود. تشخیص معمولاً با سونوگرافی یا در زمان تولد صورت میگیرد.
گرههای بند ناف
گره بند ناف زمانی ایجاد میشود که جنین حرکاتی انجام دهد که باعث ایجاد حلقه و گره در بند ناف شود. عوامل افزایشدهنده احتمال گره شامل بارداری دوقلویی با یک کیسه آمنیوتیک، کمبود مایع آمنیوتیک، بند ناف بلند و جنین کوچکتر است.
تشخیص گره بند ناف با سونوگرافی دشوار است و معمولاً زمانی که ضربان قلب جنین غیرطبیعی یا فعالیت جنین کاهش مییابد، پزشک به وجود گره مشکوک میشود.
گرههای بند ناف معمولاً به اندازهای سفت نمیشوند که به جنین آسیب برسانند، اما گرههای واقعی میتوانند جریان خون و اکسیژن را قطع کنند و منجر به آسیب مغزی یا مرگ جنین شوند. در این موارد، احتمال نیاز به سزارین برای جلوگیری از عوارض بیشتر وجود دارد.



