پارگی رحم یکی از عوارض جدی و تهدیدکننده زندگی در دوران بارداری و زایمان است که به پارگی عضلات رحم گفته میشود. این مشکل بیشتر در زنانی رخ میدهد که قبلاً سزارین انجام دادهاند و سپس قصد زایمان طبیعی دارند. با این حال، مراقبتهای پزشکی فوری میتواند خطر عوارض را کاهش دهد.
پارگی رحم چیست؟
رحم عضوی عضلانی است که در آن جنین رشد میکند. جراحیهایی مانند سزارین باعث ایجاد جای زخمی در عضلات رحم میشوند که این ناحیه نسبت به سایر قسمتها ضعیفتر است. در بارداری بعدی، فشار زایمان میتواند باعث باز شدن این جای زخم و پارگی رحم شود. پارگی کامل رحم شامل پاره شدن تمام لایههای عضلانی و لایه بیرونی رحم است که محافظ جنین است.
علل پارگی رحم
شایعترین علت پارگی رحم، زایمان طبیعی پس از سزارین (TOLAC) است. هرچه تعداد سزارینهای قبلی بیشتر باشد، احتمال پارگی رحم نیز افزایش مییابد. به طور متوسط، از هر 300 زن که پس از یک سزارین زایمان طبیعی میکنند، یک نفر دچار پارگی رحم میشود و این آمار پس از چندین سزارین به 9 نفر در 300 نفر میرسد.
عوامل دیگری که خطر پارگی رحم را افزایش میدهند عبارتند از:
- پارگی رحم قبلی
- استفاده از داروهایی مانند اکسیتوسین یا پروستاگلاندین برای تسریع زایمان
- ضربه یا تروما به رحم
- زایمان سخت یا طولانی با انقباضات زیاد
- جراحیهای قبلی رحم یا اندامهای لگنی
- حمل چندقلویی یا جنین بزرگ
- افزایش سن مادر در زمان زایمان
- فاصله کمتر از 18 ماه بین بارداریها
- مشکلات ژنتیکی رحم یا مشکلات جفت
- دوختن دهانه رحم (سرکلاژ) در بارداری
نوع برش جراحی روی رحم نیز مهم است؛ برش افقی پایین رحم (برش بیکینی) کمترین ریسک پارگی را دارد و اغلب امکان زایمان طبیعی پس از آن وجود دارد. برشهای عمودی پایین یا بالا ریسک بیشتری دارند و معمولاً پزشکان توصیه به سزارین مجدد میکنند.
علائم پارگی رحم
علائم پارگی رحم میتواند ناگهانی و شدید باشد و شامل درد شدید شکم، کاهش ضربان قلب جنین، خونریزی واژینال، تغییر شکل رحم، توقف یا افزایش انقباضات، و علائم خونریزی داخلی مانند فشار خون پایین و تپش قلب سریع است. در برخی موارد ممکن است خون در ادرار دیده شود که نشانه پارگی مثانه است.
خطرات پارگی رحم
پارگی رحم یک اورژانس پزشکی است که در صورت درمان سریع، اکثر بیماران بهبود مییابند. این عارضه میتواند باعث خونریزی شدید، نیاز به جراحی ترمیمی یا حتی برداشتن رحم (هیسترکتومی) شود. همچنین خطر مرگ جنین یا زایمان زودرس افزایش مییابد. با درمان به موقع، حدود 94 درصد نوزادان زنده میمانند.
درمان پارگی رحم
اولین نشانه پارگی رحم معمولاً کاهش ضربان قلب جنین است که نیاز به عمل جراحی فوری دارد. پزشک با ایجاد برش بزرگ در شکم، رحم را باز کرده و نوزاد را فوراً خارج میکند. ممکن است نیاز به تزریق مایعات، انتقال خون، بیهوشی عمومی، استفاده از فورسپس یا وکیوم و داروهای انقباضی رحم باشد. در موارد نادر، هیسترکتومی برای کنترل خونریزی انجام میشود.
بهبودی پس از پارگی رحم
بهبودی معمولاً 4 تا 6 هفته طول میکشد، اما ممکن است بیشتر هم شود. استراحت کافی، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین، خودداری از فعالیتهای شدید و رابطه جنسی تا زمان تأیید پزشک ضروری است. حمایت روانی و مشاوره نیز به کاهش استرس کمک میکند.
بارداری بعد از پارگی رحم
امکان بارداری پس از پارگی رحم وجود دارد، اما احتمال پارگی مجدد حدود 10 درصد است. به همین دلیل پزشکان معمولاً توصیه به سزارین برای زایمان بعدی میکنند.
پیشگیری از پارگی رحم
با وجود اینکه پیشبینی دقیق پارگی رحم دشوار است، میتوان با مراقبتهای منظم، فاصله مناسب بین بارداریها (حداقل 18 تا 24 ماه)، انتخاب محل زایمان مناسب و برنامهریزی دقیق برای سزارین، خطر آن را کاهش داد.
در نهایت، مشورت با پزشک متخصص زنان و زایمان درباره ریسکها و بهترین روش زایمان برای هر فرد اهمیت زیادی دارد تا سلامت مادر و نوزاد تضمین شود.



