شیر مادر بهترین منبع تغذیه برای نوزادان است که به دلیل داشتن مواد مغذی متعادل، سازگاری با دستگاه گوارش نوزاد و جذب بهتر، معمولاً توسط پزشکان نسبت به شیر خشک توصیه می‌شود. اما گاهی امکان شیردهی مستقیم وجود ندارد و استفاده از شیر دوشیده شده یا پمپی شده ضروری می‌شود. در این شرایط، سوال مهم این است که شیر مادر تا چه مدت قابل استفاده است و چگونه باید آن را نگهداری کرد؟
شیر دوشیده شده چیست و چگونه دوشیده می‌شود؟
شیر دوشیده شده به شیری گفته می‌شود که از سینه مادر خارج شده و برای استفاده بعدی ذخیره می‌شود. دوشیدن شیر می‌تواند با دست یا با استفاده از پمپ‌های دستی یا برقی انجام شود. دوشیدن با دست به مرور زمان آسان‌تر و راحت‌تر می‌شود و در مواقعی که استفاده از پمپ ممکن نیست، مفید است. قبل از دوشیدن شیر، باید دست‌ها، قطعات پمپ و ظروف جمع‌آوری کاملاً تمیز باشند.
زمان مناسب برای دوشیدن شیر
- برای ذخیره شیر اضافی
- زمانی که نوزاد خواب است
- اولین ساعات پس از بیدار شدن مادر
- برای ادامه شیردهی در محل کار
- برای کمک به نوزاد در گرفتن بهتر سینه
اگر مادر از نوزاد دور است، بهتر است برنامه دوشیدن شیر را مشابه زمان‌های شیردهی تنظیم کند تا بدن به تولید شیر ادامه دهد.
نگهداری شیر مادر
شیر مادر را می‌توان به روش‌های مختلفی ذخیره کرد و مدت زمان نگهداری آن بستگی به دما و شرایط دارد:
| شرایط نگهداری | مدت زمان نگهداری |
|---|---|
| دمای اتاق (تا 25 درجه سانتی‌گراد) | تا 4 ساعت |
| یخچال (حدود 4 درجه سانتی‌گراد) | تا 4 روز |
| فریزر عمیق | 6 تا 12 ماه (بهتر است ظرف 6 ماه استفاده شود) |
شیر تازه دوشیده شده باید بلافاصله در یخچال گذاشته شود و از نگهداری در درب یخچال خودداری شود چون دما در آنجا نوسان دارد. هنگام فریز کردن، شیر را در ظروف 60 تا 120 میلی‌لیتری (2 تا 4 اونس) ذخیره کنید تا در هر بار تغذیه مقدار مناسبی داشته باشید و از هدر رفتن جلوگیری شود. همچنین باید تاریخ دوشیدن روی ظرف یا کیسه نوشته شود تا قدیمی‌ترین شیر ابتدا مصرف شود.
ظروف مناسب برای نگهداری شیر
برای نگهداری شیر مادر از کیسه‌های مخصوص ذخیره شیر که فاقد BPA هستند استفاده کنید. این کیسه‌ها با کیسه‌های پلاستیکی معمولی متفاوتند و ایمنی بیشتری دارند. همچنین می‌توان از بطری‌های شیشه‌ای یا پلاستیکی با درب محکم استفاده کرد اما از بطری‌های پلاستیکی با علامت بازیافت شماره 7 که ممکن است حاوی BPA باشند، پرهیز کنید. هرگز از لاینرهای یکبار مصرف برای ذخیره شیر استفاده نکنید.
گرم کردن شیر مادر
می‌توان شیر مادر را سرد یا در دمای اتاق به نوزاد داد، اما بسیاری از نوزادان شیر گرم را ترجیح می‌دهند چون دمای آن شبیه شیر مستقیم از سینه است. برای گرم کردن، بهتر است از گرم‌کن‌های مخصوص بطری استفاده شود که دما را به طور یکنواخت تنظیم می‌کنند و ایمن‌تر از مایکروویو یا اجاق هستند. قبل از دادن شیر به نوزاد، دمای آن را پشت دست خود تست کنید تا مطمئن شوید خیلی داغ نیست.
آیا می‌توان شیر گرم شده را دوباره در یخچال گذاشت؟
شیر مادر پس از خارج شدن از یخچال یا فریزر و گرم شدن یا رسیدن به دمای اتاق باید ظرف 2 ساعت مصرف شود. باقی‌مانده شیر نباید دوباره در یخچال گذاشته یا فریز شود چون احتمال رشد باکتری‌ها وجود دارد که برای نوزاد خطرناک است.
روش‌های یخ‌زدایی شیر مادر
- قرار دادن شیر در یخچال از شب قبل
- قرار دادن ظرف شیر در آب گرم
- گرفتن آب ولرم روی ظرف شیر
هرگز شیر را در مایکروویو یا روی اجاق به سرعت ذوب نکنید. پس از یخ‌زدایی، شیر را به آرامی هم بزنید چون چربی‌ها ممکن است جدا شده باشند که طبیعی است و به معنی فاسد شدن نیست.
تشخیص فاسد شدن شیر مادر
شیر مادر ممکن است رنگ‌های زرد، نارنجی، آبی یا سبز داشته باشد و این طبیعی است. بهتر است قبل از دادن شیر به نوزاد، آن را بو و مزه کنید. اگر بوی ترش یا طعم نامطبوع داشت، باید دور ریخته شود. برخی افراد ممکن است طعم صابونی، فلزی یا ماهی مانند را حس کنند که همیشه به معنی فاسد شدن نیست اما در این صورت بهتر است با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت شود.
نکات مهم در تغذیه با شیر دوشیده شده
برخی فکر می‌کنند که تغذیه با شیر دوشیده شده باعث کاهش ارتباط مادر و نوزاد می‌شود، اما می‌توان با در آغوش گرفتن نوزاد، تماس چشمی و صحبت آرام هنگام تغذیه، این ارتباط را تقویت کرد. همچنین دادن شیر با شیشه به دیگر اعضای خانواده این فرصت را می‌دهد که با نوزاد ارتباط برقرار کنند و در غیاب مادر، نوزاد احساس تنهایی نکند.
