زایمان‌های چندقلویی نسبت به گذشته بیشتر شده است. یکی از دلایل این افزایش، تأخیر زنان در باردار شدن و استفاده گسترده‌تر از روش‌های کمک باروری مانند لقاح آزمایشگاهی است. دوقلوها حدود ۹۰ درصد از زایمان‌های چندقلویی را تشکیل می‌دهند.
انواع دوقلوها
دوقلوها معمولاً به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: دوقلوهای همسان (مونوزیگوتیک) و دوقلوهای غیرهمسان (دیزیگوتیک). همچنین نوع بسیار نادری به نام دوقلوهای نیمه‌همسان (سزکویزیگوت) نیز وجود دارد.
دوقلوهای همسان (مونوزیگوت)
این دوقلوها زمانی شکل می‌گیرند که یک تخمک توسط یک اسپرم بارور شده و سپس در هفته‌های اول پس از لقاح به دو جنین جدا تقسیم می‌شود. این دوقلوها ۱۰۰ درصد ژن‌های یکسان دارند و معمولاً هم‌جنس هستند. بسته به زمان تقسیم تخمک، ممکن است در یک کیسه آمنیوتیک مشترک یا کیسه‌های جداگانه باشند. حدود یک چهارم دوقلوهای همسان تصویر آینه‌ای یکدیگر هستند، یعنی ویژگی‌های سمت راست یکی، سمت چپ دیگری است.
دوقلوهای غیرهمسان (دیزیگوتیک)
این نوع دوقلوها زمانی شکل می‌گیرند که دو تخمک جداگانه توسط دو اسپرم مختلف بارور شوند. آنها معمولاً کیسه‌های آمنیوتیک و جفت جداگانه دارند و فقط نیمی از ژن‌هایشان مشترک است. دوقلوهای غیرهمسان ممکن است هم‌جنس یا غیرهم‌جنس باشند و شباهت ژنتیکی‌شان مانند خواهر و برادرهای معمولی است.
دوقلوهای نیمه‌همسان (سزکویزیگوت)
این نوع بسیار نادر زمانی رخ می‌دهد که یک تخمک توسط دو اسپرم بارور شود. این دوقلوها ممکن است ۵۰ تا ۱۰۰ درصد ژن‌های مشترک داشته باشند و حتی می‌توانند جنسیت متفاوت داشته باشند، که در دوقلوهای همسان امکان‌پذیر نیست. این حالت بسیار نادر است و معمولاً جنین‌ها زنده نمی‌مانند.
انواع غیرمعمول دوقلوها
با پیشرفت روش‌های کمک باروری، مواردی از دوقلوهای غیرمعمول یا «غیرسنتی» نیز مشاهده شده است که شامل موارد زیر است:
- دوقلوهای کیمریک: زمانی رخ می‌دهد که یکی از دو جنین در رحم از بین رفته و سلول‌های آن توسط جنین دیگر جذب شود. این نوزاد دارای دو مجموعه ژن متفاوت است و ممکن است علائم ظاهری مانند دو رنگ چشم یا پوست متفاوت داشته باشد.
- دوقلوهای تصویر آینه‌ای: معمولاً در دوقلوهای همسان رخ می‌دهد و باعث می‌شود ویژگی‌های فیزیکی آنها به صورت وارونه نسبت به هم باشند، مانند دست غالب مخالف یا چشم‌های متفاوت.
- دوقلوهای قطبی: در این حالت، تخمک به دو قسمت تقسیم شده و هر قسمت توسط یک اسپرم جداگانه بارور می‌شود، که منجر به دوقلوهایی می‌شود که حدود ۷۵ درصد ژن مشترک دارند.
- دوقلوهای ناپدیدشونده: یکی از جنین‌ها در اوایل بارداری رشد نمی‌کند و جذب بدن مادر یا جنین دیگر می‌شود.
- دوقلوهای داخل جنینی: حالت بسیار نادری که در آن یک جنین به طور ناقص درون جنین دیگر قرار می‌گیرد.
- سوپرفتاسیون و سوپرفکونداسیون: پدیده‌های نادر که در آنها دو بارداری با فاصله زمانی کوتاه در یک رحم رخ می‌دهد یا دو تخمک توسط اسپرم‌های مختلف بارور می‌شوند.
چگونه نوع دوقلوها را تشخیص دهیم؟
اگر دوقلوها جنسیت متفاوت داشته باشند، به راحتی می‌توان آنها را غیرهمسان دانست. اما در صورت هم‌جنس بودن، بررسی جفت و کیسه‌های آمنیوتیک در زمان تولد یا سونوگرافی بعد از هفته ۱۴ بارداری می‌تواند کمک‌کننده باشد. بهترین روش تشخیص، آزمایش DNA پس از تولد است، زیرا تشخیص تنها بر اساس جفت ممکن است اشتباه باشد.
عوامل افزایش احتمال دوقلوزایی
عواملی مانند سن مادر، سابقه خانوادگی، تعداد بارداری‌های قبلی، نژاد (افراد سیاه‌پوست احتمال بیشتری دارند) و استفاده از روش‌های کمک باروری مانند IVF می‌توانند احتمال دوقلو زایی را افزایش دهند. احتمال دوقلوهای همسان تقریباً برای همه زنان یکسان و حدود ۱ در ۲۵۰ است و علت دقیق آن هنوز ناشناخته است.
